Władze giełdy pieniężnej w II Rzeczpospolitej

2.3 Władze giełdy

Władzami giełdy były;

1. ogólne zgromadzenie członków giełdy;

2. rada giełdowa;

3. sądy rozjemcze;

4. komisja dyscyplinarna oraz komisje przewidziane przez statut⁴⁸.

Wszyscy członkowie giełdy byli uprawnieni do udziału w ogólnych zgromadzeniach członków giełdy, przy czym poszczególnym spółkom handlowym, nie posiadającym osobowości prawnej, przysługiwało również prawo jednego głosu.

Do zakresu działania ogólnego zgromadzenia członków giełdy należał wybór członków rady giełdowej oraz, o ile to statut przewiduje, ich zastępców, wybór członków komisji rozjemczej, zatwierdzanie zamknięć rachunkowych giełdy i decydowanie o rozwiązaniu giełdy.

Sprawami giełdy zarządza rada giełdowa, która składa się z 9 do 36 członków. Liczbę członków rady giełdowej określał statut giełdy, który ewentualnie również określał liczbę ich zastępców, w stosunku nie przekraczającym połowy liczby członków rady.

Członkami rady giełdowej i ich zastępcami mogą być tylko obywatele Rzeczypospolitej Polskiej, którzy mają co najmniej 30 lat i są członkami giełdy, względnie osobami uprawnionymi do zastępstwa na giełdzie członków giełdy.

Wybór członków rady giełdowej i ich zastępców następował prostą większością głosów oddanych. Statut giełdy mógł przewidzieć sposób wyborów przez reprezentantów.

Wybranych członków rady giełdowej i ich zastępców zatwierdzał minister, którego nadzorowi dana giełda podlegała.

Jeżeli wybrani nie uzyskali zatwierdzenia, należało najpóźniej w terminie 6-tygodniowym od dnia odmowy zatwierdzenia przeprowadzić ponownie wybór członków rady giełdowej lub ich zastępców na miejsce nie zatwierdzonych. Nie zatwierdzeni członkowie rady giełdowej lub ich zastępcy tracili bierne prawo wyboru w danym okresie wyborczym.

Na wypadek dwukrotnego nie zatwierdzenia, właściwy minister mianował spośród członków giełdy, względnie spośród osób zastępujących członków na giełdzie, członków rady giełdowej lub ich zastępców na miejsce nie zatwierdzonych.

Rada giełdowa wybierała ze swego grona prezesa i jednego lub więcej wiceprezesów oraz członków rady, pełniących specjalne obowiązki⁴⁹.

Prezes rady giełdowej względnie w jego zastępstwie wiceprezes, był przedstawicielem giełdy na zewnątrz.

Do zakresu działania rady giełdowej należało w szczególności:

1. zarządzanie funduszami oraz sprawami administracyjnymi giełdy;

2. ustalanie terminów posiedzeń rady giełdowej, wyznaczanie lokalu, dni i czasu trwania zebrań giełdowych oraz zwoływanie ogólnych zgromadzeń członków giełdy;

3. normowanie spraw związanych z ustalaniem i ogłaszaniem kursów i cen;

4. dopuszczanie do obrotów i notowań na giełdzie wartości przewidzianych w ust. l § 3 i § 4, zawieszanie obrotów i notowań wartościami dawniej dopuszczonymi i wykluczanie ich z obrotów na giełdzie, z zachowaniem przepisów wydanych na podstawie § 4; uchwały rady giełdowej, dopuszczające poszczególne wartości do obrotów i notowań na giełdzie, mogą być zawieszane przez komisarza giełdowego bez względu na wymogi ustępu 2 punktu 5 § 2 co do zawieszania uchwał rady giełdowej;

5. przyjmowanie członków giełdy i dopuszczanie na giełdę ich pełnomocników oraz uczestników giełdy na giełdach towarowych;

6. egzaminowanie osób, ubiegających się o stanowiska maklerów przysięgłych;

7. ustalanie zwyczajów giełdowych i podawanie ich do wiadomości ministra, którego nadzorowi dana giełda podlegała;

8. uchwalanie zmian statutu giełdy i przedstawianie ich właściwemu ministrowi do zatwierdzenia;

9. wyznaczanie członków komisji dyscyplinarnej i przedstawianie właściwemu ministrowi wniosków co do powołania komisji odwoławczej;

10. czuwanie nad prawidłowym przebiegiem transakcji giełdowych, nad przestrzeganiem obowiązujących na giełdzie przepisów prawnych, statutowych i regulaminowych oraz zwyczajów;

11. wymierzanie kar porządkowych;

12. wykluczanie z giełdy za niewykonanie wyroku sądu rozjemczego, a na giełdach towarowych zawieszanie w tymże przypadku członków i pełnomocników w prawach członkowskich, względnie w czynnościach zastępowania członka na giełdzie, aż do prawomocnego orzeczenia komisji dyscyplinarnej;

13. przedstawianie ogólnemu zgromadzeniu sprawozdania rachunków w ciągu czterech miesięcy po upływie roku gospodarczego, określonego w statucie;

14. udzielanie opinii w sprawach skierowanych do rady giełdowej przez władze rządowe;

15. udzielanie na żądanie władz rządowych sprawozdań z obrotów giełdowych oraz przesyłanie po odbytym ogólnym zgromadzeniu rocznych sprawozdań o działalności giełdy do wiadomości ministra, którego nadzorowi dana giełda podlegała⁵⁰.

Spór między członkami a nie członkami giełdy, o ile przedmiotem sporu były wartości, dopuszczone na danej giełdzie, mogły podlegać rozstrzygnięciu sądu rozjemczego giełdy, o ile strony odnośny spór układem pisemnym poddały rozstrzygnięciu tego sądu.

Odwołania od orzeczeń sądów rozjemczych były niedopuszczalne.

Członków sądu rozjemczego ustanawiały strony z pośród członków komisji rozjemczej, którą wybierało ogólne zgromadzenie członków giełdy w ten sam sposób, co członków rady giełdowej. Liczbę członków komisji rozjemczej określił statut giełdy.

Postępowanie przed sądem rozjemczym było jawne w stosunku do członków giełdy i osób, które ich zastępują na giełdzie. Jawność mogła być wykluczona, gdy zagrażała publicznemu porządkowi lub też zachodziła uzasadniona obawa, że mogłaby być nadużyta w celu zaburzenia rozprawy albo w celu stawiania trudności przy ustalaniu stanu sprawy.

Co do prawomocności i wykonalności wyroków sądów rozjemczych to obowiązywały one do czasu ujednostajnienia postępowania sądowego, przepisy ustawodawstw dzielnicowych o sądach polubownych.

Pośrednictwem przy transakcjach giełdowych i stwierdzaniem zawarcia tych transakcji mogli zajmować się tylko maklerzy przysięgli zatwierdzeni przez ministra, którego nadzorowi dana giełda podlegała.

Rada giełdowa określała przy otwarciu giełdy liczbę maklerów przysięgłych i, w miarę potrzeby, decydowała o dalszym jej powiększeniu.

Kwalifikacje, sposób powoływania i zwalniania maklerów przysięgłych oraz ich prawa i obowiązki określały dla każdego rodzaju giełdy przepisy, wydane w drodze rozporządzenia Ministra Skarbu w porozumieniu z Ministrem Przemysłu i Handlu, o ile chodziło o giełdy pieniężne, względnie Ministra Przemysłu i Handlu w porozumieniu z Ministrem Skarbu, o ile chodziło o giełdy towarowe⁵¹.

Właściwy minister po wysłuchaniu rad giełdowych mógł w drodze rozporządzenia ustalić sposoby kształtowania i notowania kursów wartości, dopuszczonych do obrotów i notowań na giełdach.

Minister Skarbu w porozumieniu z Ministrem Przemysłu ł Handlu, względnie Minister Przemysłu i Handlu w porozumieniu z Ministrem Skarbu, mógł po wysłuchaniu rad giełdowych uregulować w drodze rozporządzenia zawieranie na giełdach transakcji terminowych, w szczególności mógł całkowicie lub częściowo zakazać zawierania takich transakcji, względnie całkowicie lub częściowo zezwolić na zawieranie ich tam, gdzie dotychczas istniały do tego przeszkody prawne.

W rozstrzyganiu sporów prawnych, wynikłych na tle transakcji, dozwolonych w trybie określonym w poprzednim ustępie, był niedopuszczalny zarzut, że roszczenie opierało się na umowie o różnicę kursu, która miała być oceniana jako zakład lub gra.

Właściwemu ministrowi przysługiwało prawo rozwiązania rady giełdowej w wypadku niestosowania się do obowiązków określonych przepisami prawnymi lub statutem giełdy.

W razie rozwiązania rady giełdowej właściwy minister mianował komisarza rządowego, który sprawował wszystkie czynności rady giełdowej i jej prezesa do chwili objęcia urzędowania przez nowo obraną radę⁵².

Wybory do rady giełdowej przeprowadzał komisarz rządowy w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące.

Minister Skarbu w porozumieniu z Ministrem Przemysłu i Handlu, względnie Minister Przemysłu i Handlu w porozumieniu z Ministrem Skarbu, mógł:

1. zawiesić notowania giełdowe w ogóle lub poszczególnych wartości;

2. zawiesić działalność zebrań giełdowych lub tylko obroty poszczególnymi wartościami i ich notowania;

3. giełdę rozwiązać po wysłuchaniu rady giełdowej⁵³.

Rozporządzenie dotyczące giełdy weszło w życie na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem województwa śląskiego, w miesiąc po ogłoszeniu.

Na obszarze województwa śląskiego rozporządzenie to weszło w życie z chwilą ogłoszenia zgody na nie Sejmu Śląskiego w Dzienniku Ustaw Śląskich.

Do dnia l lipca 1925 r. giełdy istniejące w chwili ogłoszenia rozporządzenia w sprawie giełd musiały dostosować swe statuty do jego przepisów i przedłożyć je do zatwierdzenia właściwym ministrom. Od chwili zatwierdzenia statutu, nie później jednak jak od dnia l stycznia 1926 r. działalność tych giełd podlegała wyłącznie przepisom niniejszego rozporządzenia i z tą chwilą dotychczasowe statuty traciły moc prawną.

Do czasu ujednostajnienia prawa handlowego utrzymywały się w mocy na obszarze województw: krakowskiego, lwowskiego, tarnopolskiego, stanisławowskiego oraz powiatów bielskiego i cieszyńskiego województwa śląskiego postanowienia austriackiej ustawy z dnia l kwietnia 1875 r. o organizacji giełd z zastrzeżeniem, że postanowienia § 13 mogą być ograniczone lub czasowo uchylone w drodze rozporządzenia⁵⁴.