Motywy inwestorów i korzyści krajów przyjmujących zagraniczne inwestycje bezpośrednie

pierwszy rozdział pracy dyplomowej

czwarty podrozdział pracy dyplomowej

Przedstawiony wcześniej szybki wzrost roli ZIB w gospodarce światowej rodzi pytanie o korzyści, jakie z tego tytułu osiągają zarówno kraje przyjmujące inwestycje jak i kraje inwestujące.

Gospodarka kraju wywożącego kapitał w postaci ZIB może dawać korzystne skutki ale również stwarzać pewne przeszkody. Do korzystnych stron inwestowania za granicą można zaliczyć:

• niższe koszty płac za granicą niż w kraju,
• obecność na rynku zbytu za granicą,

• długofalowe zwiększenie zdolności konkuren­cyjnej,
• zdobywanie nowych rynków zbytu,
• wyeliminowanie ryzyka walutowego,
• często tańsze surowce,
• niższe koszty transportu do odbiorców,
• ulgi podatkowe w kraju inwestowania,
• wyeliminowania problemów z wwozem towarów,
• tani reimport.

Z kolei przeszkody podejmowania ZIB to m.in.:

• ograniczenie, w niektórych okolicznościach, transferu zysków,
• ryzyko polityczne, np. groźba wywłaszczenia,
• możliwa dyskryminacja, jeśli przedsięwzięcie staje się konkurencyjne wobec produkcji własnej kraju inwestowania,
• stosowany czasem warunek udziału mniejszościowego, co może prowadzić do krępowania działalności inwestora.

Wśród utrudnień podejmowania inwestycji za granicą wymienia się także utratę miejsc pracy w kraju. Jednak jest to teza co najmniej dyskusyjna, gdyż skutek taki nie musi wcale występować.^[1]

Wymienione korzyści i przeszkody pozwalają na ustalenie głównych, czterech grup motywów inwestowania za granicą:

• motyw zbytu (zdobywanie lub zachowanie dotychczasowych rynków zbytu),
• motyw zaopatrzenia (np. pewniejsze zaopatrzenie w surowce),
• motyw obniżki kosztów (np. tańsza siła robocza),

• motyw ochrony środowiska (np. niższe wymogi w tym zakresie w kraju inwestowania).^[2]

Z obserwacji zachowań inwestorów w krajach zachodnich wynika, że dominującym motywem inwestowania jest motyw rynków zbytu, a w drugiej kolejności motyw ochrony środowiska.

Bardzo złożony i wielostronny jest także wpływ ZIB, zwłaszcza odbywających się z udziałem korporacji międzynarodowych, na gospodarkę kraju przyjmującego kapitał. Jednak należy zauważyć, że wpływ ten polega na czymś innym w sytuacji, gdy inwestycje mają miejsce w kraju rozwijającym się, a inny – gdy są dokonywane w kraju rozwiniętym.

W krajach rozwijaj ących się korzyści płynące z dopływu ZIB wiążą się przede wszystkim z niedostatecznym wyposażeniem tej grupy krajów w kapitał. W takiej sytuacji ZIB stają się ważnym środkiem zwiększającym fundusz inwestycji, a co za tym idzie, poziom aktywności gospodarczej i zatrudnienia. W krajach takich ZIB stanowią także szansę poprawy bilansu płatniczego zarówno w krótkim (w wyniku dopływu kapitału), jak i długim okresie (w wyniku wzrostu eksportu towarów). Ponadto, ze względu na fakt, że inwestycjom zagranicznym towarzyszy najczęściej transfer technologii, kraje rozwijające się mają możliwość podniesienia w ten sposób poziomu zaawansowania technicznego swojej gospodarki.^[3]

W niektórych krajach rozwiniętych inwestycje zagraniczne są także traktowane jako źródło zwiększenia podaży środków kapitałowych niezbędnych do rozwoju regionów mniej zaawansowanych gospodarczo. Na tego rodzaju korzyści liczą nawet kraje zasobne w kapitał. Odbiciem tego jest m.in. polityka przyciągania kapitału na tereny byłej NRD, prowadzona zarówno przez rząd federalny, jak i władze krajów związkowych Niemiec.^[4]

ZIB mogą również prowadzić do normalizacji sytuacji rynkowej. Dzieje się tak, kiedy zagraniczne inwestycje bezpośrednie mają miejsce w branży zdominowanej przez przedsiębiorstwa krajowe i gdy pojawienie się zagranicznego konkurenta przyczyni się do zmniejszenia stopnia monopolizacji danej branży.

Kolejnym skutkiem przypływu kapitału zagranicznego, zarówno w kraju rozwiniętym, jak i rozwijającym się, jest występowanie obawy przed politycznymi następstwami zdominowania gospodarki narodowej przez obcy kapitał, który (w domniemaniu) reprezentuje w pierwszej kolejności interes narodowy kraju pochodzenia. Należy nadmienić, że państwo zezwalające na podejmowanie u siebie ZIB ma bardzo dużą swobodę regulowania warunków działania obcego kapitału. Wydając odpowiednie przepisy, może nie dopuszczać do rodzajów działalności gospodarczej uznawanych za istotne dla interesów narodowych.^{[5] [6]}

Jednocześnie, wprowadzając tego rodzaju przepisy, należy pamiętać, że praktycznie mogą one całkowicie zniechęcić inwestorów zagranicznych do podejmowania przedsięwzięć w danym kraju, a zwłaszcza wtedy, gdy inne czynniki tj. rozmiary rynku, położenie geograficzne, bogactwa naturalne, stan gospodarki, nie równoważą uciążliwości wynikających z wprowadzenia tego rodzaju ograniczeń.^[7]

—

^[1]  Handel zagraniczny – organizacja i technika, praca zbiorowa pod redakcją J. Rymarczyka, op. cit., s. 31.

^[2]  Tamże, s. 32.

^[3]   Międzynarodowe stosunki gospodarcze, praca zbiorowa pod redakcją A. Budnikowskiego i E. Kaweckiej – Wyrzykowskiej, op. cit., s. 135.

^[4]  Tamże, s. 136.

[5] Por.: jw., s. 136.

^[6] Por. jw., s. 137.

[7] Por. jw., s. 137.