Zgodnie z art. 46 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych organ założycielski wyposaża przedsiębiorstwo w środki niezbędne do prowadzenia działalności określonej w akcie prawnym o jego utworzeniu a przedsiębiorstwo, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem, zapewnia jego ochronę.
Skarb Państwa, jako właściciel pierwotny, wniósł pewną masę majątkową, która dopiero po utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego i nabyciu przez niego podmiotowości prawnej, stała się mieniem tegoż przedsiębiorstwa. Kodeks cywilny, w dążeniu do ochrony podmiotowości i samodzielności przedsiębiorstwa państwowego, po podkreśleniu jego odrębności od państwa, przyznał przedsiębiorstwu państwowemu pełne uprawnienia własnościowe w stosunku do jego mienia poza własnością gruntów. W związku z przyjętą w ustawie z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zasadą, przedsiębiorstwa państwowe, które 5 grudnia 1990 r. miały grunty w zarządzie, stały się z mocy prawa użytkownikami wieczystymi tych gruntów. Przyjęty przez ustawodawcę model regulacji praw do gruntów państwowych zakłada, że właścicielem gruntu jest w dalszym ciągu Skarb Państwa, a przedsiębiorstwo państwowe ma na tym samym gruncie prawo użytkowania wieczystego. Możliwa jest również sytuacja, że na podstawie ustawy z 10 maja 1990 – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, grunt, w stosunku do którego przedsiębiorstwu państwowemu przysługuje prawo użytkowania wieczystego, jest własnością gminy. Natomiast budynki i inne urządzenia oraz lokale znajdujące się na tych gruntach stały się z dniem 5 grudnia 1990 r. z mocy prawa własnością przedsiębiorstw państwowych. Nabycie własności nastąpiło odpłatnie, jeśli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych przedsiębiorstwa państwowego lub jego poprzednika prawnego.
Ustawa o przedsiębiorstwach państwowych w art. 48 wprowadziła jako zasadę zakaz pozbawienia przez organ założycielski składników wydzielonego przedsiębiorstwu państwowemu lub nabytego przez nie mienia. Przepis ten ma na uwadze pewność i trwałość sytuacji majątkowej przedsiębiorstwa państwowego, a ponadto podkreśla jego samodzielność i autonomiczność także w sferze majątkowej.
Wartość majątku przedsiębiorstwa odzwierciedlają trzy fundusze:
fundusz założycielski przedsiębiorstwa
Jest to wyrażona kwotowo wartość środków, w jakie organ założycielski wyposaża przedsiębiorstwo państwowe z chwilą powołania go do życia. Fundusz założycielski księgowany jest w pasywach przedsiębiorstwa, zaś odpowiadające mu środki przekazane przez organ założycielski księgowane są w aktywach.
Sumy funduszu założycielskiego i funduszu przedsiębiorstwa odzwierciedlają wartość majątku przedsiębiorstwa państwowego.
fundusz przedsiębiorstwa
Jest to wyrażona kwotowo wartość majątku przedsiębiorstwa po odliczeniu funduszu założycielskiego.
Fundusz przedsiębiorstwa księgowany jest w pasywach przedsiębiorstwa, zaś odpowiadające mu składniki majątkowe księgowane są w aktywach.
Fundusz przedsiębiorstwa powstaje w toku działalności przedsiębiorstwa. Głównymi źródłami zasilania funduszu są:
-
- zysk pozostający w dyspozycji przedsiębiorstwa,
- amortyzacja majątku trwałego.
Z funduszu przedsiębiorstwa pokrywa się straty bilansowe i umorzenia majątku trwałego.
fundusz z aktualizacji wyceny
Jest to wyrażona kwotowo różnica wartości netto środków trwałych powstała na skutek tzw. aktualizacji wyceny. Fundusz z aktualizacji wyceny księgowany jest w pasywach. Aktualizacja wyceny polega na zmianie (zazwyczaj przeliczeniu przez określony współczynnik) wartości początkowej środka trwałego i dotychczas dokonanych od niego odpisów amortyzacyjnych (umorzeniowych). Ustalona w wyniku aktualizacji wyceny wartość księgowa netto środka trwałego nie powinna być wyższa od jego realnej wartości rynkowej co oznacza, że aktualizacja może spowodować zarówno obniżenie jak i podwyższenie wartości netto środka trwałego. W przypadku obniżenia wartości netto środka trwałego, odpis na fundusz z aktualizacji wyceny dokonany będzie ze znakiem ujemnym. Sposób dokonywania aktualizacji określają szczegółowo przepisy wykonawcze do ustaw podatkowych.