Rynek pracy jest instytucją, która umożliwia zawarcie transakcji między sprzedającym a kupującym. Rynek pracy jest kształtowany przez decyzje podejmowane przez gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa i rząd. Na zależności społeczne jak i ekonomiczne występujące na rynku pracy zwraca uwagę A. Szałkowski. Autor ten uważa, że „relacje i zmieniające się związki oraz zależności popytu i podaży pracy, jak również relacje elementów systemu w makro i mikroskali współtworzą rynek pracy.
Rynek pracy jest mechanizmem dopasować podaży i popytu na pracę, a dopasowania te wyrażają warunki, na jakich dokonuje się transakcja między osobami oferującymi pracę (pracobiorcami) za określoną płacę a jej nabywcami(pracodawcami).
Przedmiotem wymiany jest sprzedaż – kupno czynnika produkcji, którym jest praca.
W Polsce nie występuje naturalnie jeden homogeniczny rynek pracy, gdyż realnie mamy do czynienia z wieloma rynkami, obejmującymi głównie różnorodne kategorie pracujących i poszukujących zatrudnienia, wyodrębnionych na podstawie cech demograficznych, zawodowych kwalifikacji i osobowości.
Podstawowymi elementami rynku pracy jest: popyt na pracę, podaż pracy i płaca realna. Popyt na pracę zgłaszają firmy produkujące na rynek dobra i usługi, których celem jest maksymalizacja zysku i dlatego wybierają taką wielkość produkcji, która umożliwia osiągnięcie tego celu. Ale aby produkować firmy muszą zatrudnić czynniki wytwórcze a przede wszystkim pracę.
Determinantami popytu na pracę są:
- popyt i ceny na rynku produktów oraz usługi przedsiębiorstwa,
- technologie (efekt wspierana i kompensacji),
- cena kapitału i pracy.
Natomiast podaż pracy to punkt widzenia ludzi chętnych do pracy. Pracę sprzedają na rynku pracy gospodarstwa domowe, dokonując maksymalizacji swoich korzyści poprzez optymalny podział czasu między pracę zarobkową a czasem wolnym.
Determinantami podaży pracy są:
- preferencje osób dotyczących pracy i czasu wolnego
- wysokie wynagrodzenia za jednostkę oferowanej pracy
- dostęp do innych dochodów
- aktywność zawodowa innych członków gospodarstwa domowego
- czynniki demograficzne i społeczne
- sytuacja na rynku pracy
Podaż pracy dzięki wynagrodzeniu za pracę zaspokaja określone potrzeby konsumpcyjne.
Płaca realna jest natomiast ilością produktów, jaką można kupić za pieniądze stanowiące płacę nominalną, czyli pensję.
Reasumując: Rynek pracy jest bardzo ważny, gdyż pełni zasadnicze funkcje w gospodarce.
Dla ludzi występujących z podażą pracy stwarza możliwość otrzymywania dochodów, a dla firm zgłaszające popyt na pracę jest on źródłem czynnika wytwórczego.
Płace otrzymywane ze sprzedaży pracy stanowią źródło utrzymania dla ogromnej większości ludzi. Inne dochody jak np. renty dla właścicieli ziemi czy odsetki dla właścicieli kapitału, odgrywają znacznie mniejszą rolę.Nie ma jednego rynku pracy, lecz jest ich tyle, ile zawodów czy rodzajów wykonywanych prac.
Z. Kaźmierczak, Rynek pracy w państwach wysoko rozwiniętych. Analiza porównawcza, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1995.