Wyróżniamy trzy tryby tworzenia przedsiębiorstwa państwowego:
tryb ustawowy – funkcję aktu założycielskiego pełni ustawa – w ten sposób utworzone zostało między innymi przedsiębiorstwo Polskie Koleje Państwowe na mocy ustawy z 6 lipca 1995 roku o przedsiębiorstwie państwowym „Polskie Koleje Państwowe”, której art. 1 stwierdza, że przedsiębiorstwo państwowe „Polskie Koleje Państwowe” jest przedsiębiorstwem transportu publicznego, prowadzącym działalność na zasadach rynkowych i otrzymuje dotacje z budżetu państwa na zasadach określonych w przepisach prawa budżetowego oraz w ustawie.
tryb porozumienia założycielskiego – podstawą prawną do utworzenia przedsiębiorstwa państwowego w tym trybie stanowią artykuły 10 i 11 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Artykuł 11 stanowi, że przedsiębiorstwo państwowe może w celach gospodarczo uzasadnionych tworzyć jednostki gospodarcze, przewidziane w przepisach prawa. Z uregulowaniem tym koresponduje art. 24 ust. 1 pkt. 4 ustawy o samorządzie załogi
przedsiębiorstwa państwowego stwierdzający, że do kompetencji rady pracowniczej należy wyrażanie zgody na utworzenie lub przystąpienie do spółki handlowej lub innej struktury organizacyjnej przewidzianej przepisami prawa.
Struktury organizacyjne tworzone przez przedsiębiorstwa państwowe i inne podmioty, w oparciu o porozumienie założycielskie, wspólnie z innymi osobami prawnymi i fizycznymi, jeśli mają za cel działalność gospodarczą, tworzone są w celach gospodarczo uzasadnionych, są przedsiębiorstwami mieszanymi.
Z punktu widzenia przedsiębiorstwa państwowego, utworzenie jednostki gospodarczej przewidzianej w przepisie art. 11 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, może nastąpić w celu osiągnięcia określonych efektywnych ekonomicznie wyników bądź przez produkcję dóbr, bądź przez świadczenie usług lub innej działalności. Działalność taka powinna być przy tym prowadzona na zasadach racjonalnej gospodarki, samofinansowania oraz rachunku ekonomicznego.
Artykuł 10 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych mówi, że organy administracji państwowej mogą tworzyć i likwidować przedsiębiorstwa międzynarodowe wspólnie z innymi państwami, a warunki tworzenia i zasady ich funkcjonowania i likwidacji określają porozumienia i umowy między zainteresowanymi państwami.
Przedsiębiorstwa międzynarodowe są również przedsiębiorstwami mieszanymi i chociaż podstawą ich istnienia jest akt publicznoprawny to mają one cywilnoprawny charakter jako osoby prawne występujące w międzynarodowym obrocie gospodarczym. Do takich przedsiębiorstw należą: „Eurofima”, „Eurochemia”, w Polsce – „Haldex”, spółka akcyjna polsko-węgierska
tryb administracyjno-prawny – w tym przypadku akt założycielski przybiera charakter decyzji administracyjnej wydawaną przez upoważniony do tego organ administracji państwowej lub inny ustawowo upoważniony podmiot.
Upoważnienie do tworzenia przedsiębiorstw w tym trybie znajduje się w art. 7 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, który wylicza: naczelne i centralne organy administracji państwowej, Narodowy Bank Polski i banki państwowe. Natomiast ustęp 2 tego artykułu stanowi, że w uzasadnionych przypadkach inny organ państwowy niż organ określony w ust. 1 może utworzyć przedsiębiorstwo państwowe po porozumieniu z naczelnym lub centralnym organem administracji państwowej właściwym ze względu na rodzaj działalności tworzonego przedsiębiorstwa.
Organy tworzące przedsiębiorstwo państwowe ustawa określa mianem organów założycielskich