Ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych wyraźniej, aniżeli miało to miejsce pod rządami poprzedniej ustawy prywatyzacyjnej, statuuje etap komercjalizacji rozumianej jako przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółkę akcyjną. Przyjęte w ustawie pojęcie komercjalizacji jest wąskie i związane jedynie z samym faktem zmiany formy organizacyjnej przedsiębiorstwa państwowego. Nie nawiązuje w pełni do historycznie wykształconego i powszechnie rozumianego pojęcia komercjalizacji. Termin ten najwcześniej pojawił się w tytule rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 17 marca 1927 roku o wydzieleniu z administracji państwowej przedsiębiorstw państwowych, przemysłowych, handlowych i górniczych oraz o ich komercjalizacji. Komercjalizacja w świetle tego rozporządzenia miała polegać na poddaniu przedsiębiorstwa państwowego pod rządy takich samych lub podobnych norm prawnych, jak te, które rządziły przedsiębiorstwem prywatnym. Komercjalizacja przedsiębiorstw państwowych w ujęciu tego rozporządzenia nie polegała więc na przekształceniu przedsiębiorstw w spółki, lecz na stworzeniu dla poddanych komercjalizacji przedsiębiorstw państwowych specjalnego reżimu prawnego w zakresie organizacji, zarządzania, finansowania, kontroli i nadzoru ich działalności.
Natomiast komercjalizacja w ujęciu ustawy z 1996 roku ma służyć przede wszystkim przekształceniu przedsiębiorstwa państwowego w spółkę prawa handlowego. Komercjalizacja jest przeprowadzana zarówno w celu prywatyzacji, jak i w innych celach niż prywatyzacja (tzw. komercjalizacja samoistna, nieprywatyzacyjna).
Art. 1 ust. 2 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych określa zakres przedmiotowy ustawy, czyli rodzaje mechanizmów prywatyzacji, które można przedstawić za pomocą wykresu (patrz strona 20 Wykres 2).
Przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w spółkę może mieć miejsce tylko na podstawie przepisów ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Obowiązujące przepisy ustawy o przedsiębiorstwach państwowych nie przewidują obecnie takiej możliwości. Pozwalają one łączyć, dzielić i likwidować przedsiębiorstwa państwowe oraz przewidują możliwość ich upadłości.
Omawiana ustawa posługuje się pojęciem przedsiębiorstwa państwowego, do którego stosuje się przepisy ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Nie należą do nich przedsiębiorstwa państwowe, które działają według przepisów odrębnych (np. PKP. Porty Lotnicze, Poczta Polska) ani państwowe jednostki organizacyjne (np. Lasy Państwowe, jednostki badawczo-rozwojowe).
Zgodnie z art. 2 pkt. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego może nastąpić tylko w spółkę akcyjną lub w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością.
Są to spółki kapitałowe, których tworzenie i organizację regulują utrzymane w mocy przepisy kodeksu handlowego z 1934 roku, stanowiące lex generalis w stosunku do przepisów ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, co oznacza, że stosuje się je w kwestiach nieuregulowanych inaczej lub w ogóle w ustawie o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.
Spółka powstała w wyniku przekształcenia jest państwową osobą prawną i zgodnie z art. 1 wstępuje we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem było przedsiębiorstwo państwowe, bez względu na charakter prawny tych stosunków.
Ma miejsce w tym przypadku sukcesja uniwersalna, gdzie wstąpienie spółki we wszystkie prawa i obowiązki komercjalizowanego przedsiębiorstwa ma miejsce ex lege, nie są więc potrzebne żadne dodatkowe czynności prawne przenoszące te prawa i obowiązki, jak również nie jest potrzebna zgoda wierzycieli na to przejście, chociaż ze względu na pewność obrotu gospodarczego wierzyciele powinni być o tym przejściu poinformowani. Należy jednak zauważyć, że w stosunku do spółki powstałej w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego ustają niektóre przywileje związane ze statusem prawnym przedsiębiorstwa państwowego (np. pozwolenie na broń na okaziciela, zwolnienia od opłaty skarbowej, od umów sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa, koncesji). Spółka powstała w wyniku komercjalizacji nie wstępuje również w prawa i obowiązki, które z natury rzeczy mogą odnosić się tylko do przedsiębiorstwa państwowego jak na przykład utrzymanie w nazwie zwrotu „przedsiębiorstwo państwowe”.
Przyglądając się dalej najważniejszym rozwiązaniom ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych należy zwrócić uwagę na następujące rozwiązania, będące po części odmiennymi od rozwiązań ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z 13 lipca 1990 roku:
- przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa należy do właściwości Ministra Skarbu Państwa, w związku z przejęciem przez ten organ kompetencji Ministra Przekształceń Własnościowych w ramach reformy centrum gospodarczego;
- ustawa nie przyznaje ogólnemu zebraniu pracowników żadnych uprawnień na etapie wszczynania procesu przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego;
- ograniczenie pozycji organów przedsiębiorstwa państwowego na etapie podejmowania rozstrzygnięć komercjalizacyjnych przysługuje uprawnienie do wystąpienia ze wspólnym wnioskiem o dokonanie przekształcenia, jednakże organ założycielski nie ma obowiązku uzyskiwania zgody tych organów na złożenie wniosku o przekształcenie;
- Minister Skarbu Państwa ma prawo do wystąpienia z samodzielną inicjatywą dokonania przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę;
- ustawa wprowadza istotne ograniczenia podmiotowe w zakresie możliwości dokonania przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę;
- istotne zmiany dotyczą sposobu powoływania i organizacji organów jednoosobowej spółki Skarbu Państwa powstałej w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego, a w szczególności jej rady nadzorczej i zarządu;
- ustawa bardziej szczegółowo określa zasady udziału pracowników w procesie powoływania członków rady nadzorczej oraz wprowadza w tym względzie nowe uprawnienia dla rolników i rybaków;
- kolejną nowością jest przewidziany w ustawie o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych system wynagradzania osób sprawujących zarząd na podstawie zawartej umowy cywilnoprawnej;
- całkowicie nowym instrumentem restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw państwowych, wprowadzonym omawianą ustawą, jest możliwość dokonania przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z udziałem Skarbu Państwa i wierzycieli;
- odmiennie uregulowana jest kwestia zasad preferencyjnego nabycia przez pracowników akcji spółki powstałej w wyniku komercjalizacji;
- istotnie zmienił się tryb przeprowadzania prywatyzacji bezpośredniej zasadę dokonywania prywatyzacji bezpośredniej przez pełnomocnika do spraw prywatyzacji działającego w imieniu organu założycielskiego.