Rentowność spółki

Do oceny zdolności przedsiębiorstwa do generowania zysków zaangażowanych środków wykorzystuje się wskaźniki rentowności, które zostały ujęte w tabeli 14 oraz na rysunku 4 i stanowią podsumowujący element analizy wskaźnikowej.

Tabela 14. Kształtowanie się wskaźników rentowności

Źródło: opracowanie własne na podstawie bilansu i rachunku zysków i strat

Tabela 14 przedstawia kształtowanie się wskaźników rentowności w latach 1996–1998. Wskaźniki te pozwalają na ocenę efektywności działalności firmy w generowaniu zysków w stosunku do różnych podstawowych parametrów finansowych, takich jak przychody, majątek czy kapitał własny.

Rentowność działalności podstawowej wzrosła z 4,30% w 1996 roku do 8,20% w 1997 roku, a następnie do 9,30% w 1998 roku. Wzrost tego wskaźnika wskazuje na poprawę efektywności operacyjnej przedsiębiorstwa. Firma coraz lepiej zarządzała swoją działalnością podstawową, co pozwoliło jej generować wyższe zyski operacyjne w stosunku do przychodów ze sprzedaży.

Rentowność sprzedaży netto wzrosła z 0,50% w 1996 roku do 2,60% w 1997 roku, a następnie spadła do 1,80% w 1998 roku. Choć wskaźnik wzrósł w 1997 roku, spadek w 1998 roku sugeruje, że firma mogła napotkać pewne trudności w utrzymaniu rentowności sprzedaży. Mogły to być spowodowane wzrostem kosztów działalności operacyjnej lub innych czynników zewnętrznych, takich jak zmiany w otoczeniu rynkowym.

Rentowność majątku wzrosła z 0,98% w 1996 roku do 9,10% w 1997 roku, a następnie spadła do 5,90% w 1998 roku. Mimo spadku w ostatnim roku, wskaźnik w 1997 roku wskazuje na bardzo dobrą efektywność firmy w wykorzystaniu swojego majątku do generowania zysków. Spadek w 1998 roku może świadczyć o mniejszym wykorzystaniu posiadanych aktywów do generowania zysków, co może być wynikiem różnych czynników, takich jak wzrost kosztów czy zmniejszenie rentowności aktywów.

Rentowność kapitału własnego wzrosła z 7,40% w 1996 roku do 34,80% w 1997 roku, a następnie spadła do 22,60% w 1998 roku. Choć wskaźnik ten spadł w 1998 roku, to jego wysoka wartość w 1997 roku świadczyła o wyjątkowej efektywności firmy w wykorzystywaniu kapitału własnego do generowania zysków. Spadek w 1998 roku, mimo że nadal na wysokim poziomie, może być wynikiem wyższych kosztów finansowych lub spadku zysków netto.

Wskaźniki rentowności pokazują, że firma miała pozytywny trend w zakresie rentowności działalności operacyjnej oraz efektywności w wykorzystaniu majątku i kapitału własnego w latach 1996–1998. Jednakże, spadek niektórych wskaźników w 1998 roku może sugerować pewne trudności, które firma napotkała, i które mogą wymagać dalszej analizy i dostosowania strategii operacyjnej lub finansowej.

Na podstawie wskaźników zawartych w tabeli 14 możemy stwierdzić,  że rentowność na działalności operacyjnej w latach 1996-1998 wzrasta,  co jest pozytywnym zjawiskiem.

Wskaźnik rentowności sprzedaży netto charakteryzuje się niższymi wartościami niż wskaźnik rentowności na działalności podstawowej.  Na duże różnice między tymi wskaźnikami wpłynęły głównie wysokie koszty finansowe i szybkie tempo ich wzrostu, jak znaczne ujemne saldo strat i zysków nadzwyczajnych.

Rysunek 4

Źródło: opracowanie własne na podstawie tabeli 14

Wskaźnik rentowności sprzedaży netto informuje, że na każdą złotówkę sprzedaży przypadało w 1996 roku zaledwie 50 groszy zysku netto. Wartość tego wskaźnika w następnych latach rośnie, jednak poziom rentowności nadal nie jest wysoki. W 1997 roku każda złotówka sprzedaży przynosiła 2,6 zł. zysku netto, natomiast w 1998 roku już tylko 1,8 zł. Wskaźnik rentowności majątku informuje, że w 1996 roku na jednostkę zaangażowanego w Spółce majątku przypada  98 groszy zysku netto. Określa on efektywność zarządzania aktywami w firmie.  Z danych zawartych z tabeli l4 wynika, że najkorzystniejszą rentowność majątku Spółka ESPEBEPE wykazała w roku 1997, kiedy to wskaźnik rentowności wynosił 9,1 %. W 1998 roku wskaźnik ten spadł do poziomu 5,9 %.

Wskaźnik rentowności kapitału własnego (informujący o atrakcyjności inwestowania) w kolejnych latach wynosił 7,4 %; 34,8 % i 22,6 %. Im wyższy poziom wskaźnika tym lepiej, gdyż wysoka efektywność kapitału własnego stwarza większe możliwości do dalszego rozwoju przedsiębiorstwa. Na rentowność kapitału własnego duży wpływ ma struktura kapitału. Im więcej firma wykorzystuje kapitału obcego, tym osiąga większą rentowność kapitału własnego, jeśli odsetki jakie płaci od kapitału obcego są mniejsze niż zyski, które on przynosi.

Z danych bilansu wynika, że udział kapitałów obcych w finansowaniu działalności zmniejszył się z 86,9 % w 1996 roku do ok.73,8 % w latach 1996-1998. Wykorzystanie obcych źródeł finansowania przez Spółkę przyczyniło się do poprawy rentowności j ej kapitałów własnych w wyniku występowania dodatniego efektu dźwigni finansowej w całym analizowanym okresie. Sposób obliczania dźwigni finansowej przedstawiono w tabeli 15.

Tabela 15. Obliczenia dźwigni finansowej

Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych Spółki

Dodatni efekt dźwigni finansowej w latach 1996-1998 wskazuje, że koszt angażowanego obcego kapitału jest niższy od osiągniętej zyskowności kapitału całkowitego.

Spadek efektu dźwigni finansowej w 1998 roku był spowodowany niewielkim zmniejszeniem zadłużenia kapitału własnego z 2,83 w 1997 roku do 2,8 w 1998 roku i spadkiem skorygowanego wskaźnika rentowności kapitału całkowitego z 12,4 % do 8,9 %. Zmniejszenie się stopy oprocentowania ogółu kapitału obcego z 4,5 % do 4,0 % nie zrekompensowało negatywnego oddziaływania dwu powyżej wymienionych czynników.

Celem sprawozdań finansowych jest dostarczenie informacji na temat sytuacji finansowej, działalności oraz zmian w sytuacji finansowej i majątkowej podmiotu gospodarczego.

Podstawowymi sprawozdaniami finansowymi są: bilans oraz rachunek zysków i strat oraz sprawozdanie z przepływów środków pieniężnych. Sprawozdania te są sporządzane na podstawie ksiąg rachunkowych prowadzonych w podmiocie i stanowią roczne zamknięcia rachunkowe.

Bilans przedstawia sytuację finansową i majątkową podmiotu. Stanowi on zestawienie posiadanego przez podmiot majątku (aktywa bilansu) oraz źródeł jego finansowania (pasywa bilansu). Podstawowymi elementami aktywów bilansu są: majątek trwały i majątek obrotowy, zaś pasywów kapitał własny  i kapitał obcy.

Bilans księgowy jest dokumentem informującym o stanie majątkowym  i finansowym podmiotu gospodarczego. Jest on w pewnym sensie specyficzną fotografią całokształtu działalności gospodarczej podmiotu. Przedstawia bowiem w sposób syntetyczny skutki wszystkich decyzji gospodarczych (inwestycyjnych, operacyjnych i finansowych) podejmowanych w podmiocie gospodarczym oraz zdarzeń gospodarczych, jakie miały miejsce do chwili jego sporządzenia. Bilans przedstawia w sposób usystematyzowany majątek podmiotu AKTYWA (określony przez jego środki gospodarcze) oraz źródła ich finansowania PASYWA. Najogólniej rzecz biorąc – bilans – odpowiada na dwa podstawowe pytania[1]:

• co składa się na majątek podmiotu?
• kto, jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ma prawa do majątku podmiotu?

Odpowiedź na pierwsze pytanie udzielają nam pozycje bilansowe  po stronie aktywów, które dzielą się na długoterminowe lub trwałe  i krótkoterminowe lub obrotowe. Z kolei na drugie pytanie odpowiedź zawarta jest po stronie pasywów, w których wyróżnić można kapitał własny i kapitał obcy.

Jak wcześniej wspomniano, bilans sporządzony jest według pewnych konwencji. Do charakterystycznych cech bilansu zaliczamy:

1. podział na aktywa i pasywa,
2. wartości bilansu ujęte są w wyrażeniu pieniężnym,
3. sporządza się go na określony dzień, moment bilansowy,
4. uwzględnia się tylko te składniki majątkowe, które były w dyspozycji podmiotu gospodarczego w danym momencie bilansowym i źródła jego finansowania w tym samym momencie,
5. aktywa zestawia się według kryterium płynności, a pasywa według kryterium wymagalności.

Układ standardowy, ramowy polskiego bilansu przedstawiono w tabeli 16.

Tabela 16. Struktura bilansu

Źródło: opracowanie własne

Majątek trwały obejmuje grupę tych środków gospodarczych, które zostały wyłączone z obrotu z przeznaczeniem do stałego (długotrwałego) użytkowania w przedsiębiorstwie. Majątek trwały obejmuje:

• wartości niematerialne i prawne,
• rzeczowy majątek trwały,
• finansowy majątek trwały,
• należności długoterminowe.

Finansowe składniki majątku trwałego obejmują:

• udziały w obcych podmiotach gospodarczych,
• długoterminowe papiery wartościowe,
• pożyczki długoterminowe udzielone innym podmiotom.

Należności długoterminowe dotyczą należności z tytułu sprzedaży produktów i towarów na kredyt długoterminowy, tj. na kredyt o terminie spłaty dłuższym niż rok.

Do majątku obrotowego, czyli do aktywów bieżących zalicza się składniki majątkowe, które nie są stale zaangażowane w działalności podmiotu gospodarczego. Majątek obrotowy stanowią:

• zapasy,
• należności i roszczenia,
• papiery wartościowe przeznaczone do obrotu;
• środki pieniężne.

Źródła finansowania majątku pozostającego w dyspozycji przedsiębiorstwa dzielą się na dwie podstawowe grupy:

• własny,
• obcy

Kapitał własny jest definiowany jako roszczenie właściciela lub właścicieli do aktywów przedsiębiorstwa po odjęciu zobowiązań. Jest to kapitał zmienny, który zwiększają wszystkie składniki majątkowe wniesione w roku obrotowym z majątku przedsiębiorstwa do majątku osobistego właściciela oraz strata z działalności przedsiębiorstwa[2]. Kapitał własny tworzą:

• fundusze zasadnicze,
• skutki przeszacowania aktywów,
• nierozliczony wynik z lat ubiegłych,
• wynik finansowy netto roku obrachunkowego pozostającego w przedsiębiorstwie.

Kolejną grupą źródeł finansowania stanowią kapitały obce. Podstawowym kryterium podziału kapitału obcego jest jego podział na długoterminowe (płatne po upływie jednego roku) i krótkoterminowe (płatne przed upływem jednego roku) zobowiązania i fundusze specjalne oraz rezerwy. Kapitał obcy obejmuje:

• zobowiązania (z tytułu dostaw i usług, wynagrodzeń, podatków, ceł i ubezpieczeń społecznych),
• fundusze (świadczenia rzeczowe dla pracowników, na cele mieszkaniowe, nagrody),
• rezerwy (na odroczone podatki, straty gospodarcze).

Rentowność spółki to jeden z kluczowych wskaźników oceny kondycji finansowej przedsiębiorstwa. Odnosi się do zdolności firmy do generowania zysków w stosunku do posiadanych zasobów, ponoszonych kosztów lub uzyskiwanych przychodów. Oznacza to, że rentowność mierzy efektywność prowadzenia działalności gospodarczej – im wyższa, tym bardziej opłacalna jest działalność spółki i większa jej zdolność do tworzenia wartości dla właścicieli i inwestorów. Analiza rentowności jest istotna zarówno dla kadry zarządzającej, jak i dla inwestorów, wierzycieli oraz partnerów biznesowych, ponieważ pozwala ocenić, czy przedsiębiorstwo osiąga wystarczające zwroty w stosunku do zaangażowanego kapitału.

Podstawowym miernikiem rentowności jest wskaźnik rentowności sprzedaży, czyli relacja zysku netto do przychodów ze sprzedaży. Pokazuje on, ile jednostek zysku przypada na każdą jednostkę uzyskanego przychodu. Wysoka rentowność sprzedaży świadczy o dobrej strukturze kosztów, odpowiednim poziomie cen oraz efektywnej organizacji produkcji i dystrybucji. Spółki o wysokiej rentowności mogą pozwolić sobie na większe inwestycje, rozwój oferty lub dywidendy dla akcjonariuszy, co z kolei wzmacnia ich pozycję rynkową i zwiększa atrakcyjność dla inwestorów.

Kolejnym ważnym wskaźnikiem jest rentowność aktywów (ROA), która mierzy zdolność firmy do generowania zysków w odniesieniu do całości posiadanych aktywów. Wskaźnik ten pokazuje, jak efektywnie przedsiębiorstwo wykorzystuje swój majątek – im wyższy, tym lepiej wykorzystywane są zasoby rzeczowe, finansowe i niematerialne. Rentowność aktywów jest szczególnie istotna w ocenie efektywności zarządzania całym majątkiem firmy, niezależnie od źródeł jego finansowania. Może też służyć do porównań między firmami o różnej strukturze kapitałowej.

Trzecim podstawowym miernikiem jest rentowność kapitału własnego (ROE), która obrazuje, jaki zwrot zainwestowanego kapitału osiągają właściciele spółki. Wysoki poziom ROE świadczy o dużej efektywności w zarządzaniu środkami powierzonymi przez udziałowców. Jednocześnie może oznaczać większe ryzyko, jeśli wysoka rentowność wynika z dużego udziału długu w finansowaniu działalności, co wiąże się z efektem dźwigni finansowej. Dlatego analizując ROE, warto równocześnie ocenić strukturę finansowania przedsiębiorstwa i jego zadłużenie.

Wskaźniki rentowności nie tylko pozwalają ocenić bieżącą sytuację finansową, lecz także pomagają prognozować przyszłość spółki. Porównując dane z kilku okresów, można określić, czy firma utrzymuje stabilny poziom zyskowności, poprawia wyniki czy też doświadcza spadku rentowności. Tego rodzaju analiza pozwala zidentyfikować źródła problemów, np. nadmierny wzrost kosztów, spadek popytu, presję cenową lub niewłaściwą strategię rozwoju. Może również pomóc w ocenie skuteczności podejmowanych działań restrukturyzacyjnych czy inwestycyjnych.

Na rentowność wpływa wiele czynników – zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Wewnętrzne to między innymi struktura kosztów, jakość zarządzania, innowacyjność produktów, poziom automatyzacji, kultura organizacyjna czy efektywność działań marketingowych. Zewnętrzne czynniki to sytuacja makroekonomiczna, kursy walut, konkurencja, ceny surowców, zmiany prawne i podatkowe. Oznacza to, że rentowność nie zależy wyłącznie od działań samej spółki, ale również od warunków, w jakich funkcjonuje. W warunkach rosnącej niepewności gospodarczej i zmienności rynków, utrzymanie wysokiego poziomu rentowności staje się coraz większym wyzwaniem.

Warto podkreślić, że sama wartość wskaźników rentowności nie jest wystarczająca do pełnej oceny sytuacji. Należy je interpretować w kontekście porównawczym – z wcześniejszymi okresami, z planami strategicznymi, z branżowymi średnimi oraz z wynikami konkurencji. Dopiero w takim ujęciu możliwe jest wyciągnięcie trafnych wniosków dotyczących efektywności działalności oraz zdolności spółki do długofalowego rozwoju. Rentowność nie powinna być też analizowana w oderwaniu od płynności i wypłacalności, ponieważ nawet firma osiągająca zyski może mieć problemy finansowe, jeśli nie posiada odpowiedniego poziomu gotówki do obsługi zobowiązań.

Rentowność spółki jest jednym z najważniejszych mierników jej sukcesu finansowego i efektywności zarządzania. Wysoka i stabilna rentowność oznacza, że firma potrafi przekształcać swoje zasoby w zyski, co sprzyja dalszemu rozwojowi, przyciąganiu kapitału i budowie zaufania wśród interesariuszy. Regularna analiza rentowności, oparta na rzetelnych wskaźnikach, stanowi fundament racjonalnego zarządzania i podejmowania decyzji strategicznych.

[1] M. Gmytrasiewicz, A. Karmańska, I. Olchowicz: Rachunkowość finansowa, DIFIN, Warszawa 1996, s. 450

[2] Praca zbiorowa pod red. S. Kasiewicza: Analiza ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstwa, SGH, Warszawa 1995, s. 25