Etapy procesu pozyskania środków z PO Kapitał Ludzki

W dokumencie odnoszącym się do Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki[1] zaznaczono, że program ten ma się przyczynić do realizacji zadań zapisanych w odnowionej Strategii Lizbońskiej, tj., między innymi, uczynienia z Unii Europejskiej miejsca o wyższym stopniu atrakcyjności w zakresie podejmowania pracy i lokowania inwestycji oraz tworzenia nowych miejsc pracy. W tym celu, żeby precyzyjnie określić kierunki działań w ramach tego Programu, jak w każdym innym dokumencie odnoszącym się do Programów Operacyjnych, zdiagnozowano sytuację społeczno-ekonomiczną w Polsce. Skonstatowano, że obecny poziom zatrudnienia i aktywności zawodowej w Polsce odbiega bardzo znacząco in minus nie tylko od wysoce produktywnych gospodarek krajów Wspólnoty, których stopień rozwoju jest zbliżony do polskiego, lecz także mniej zamożnych krajów, które wstępują do UE, takich jak Bułgaria czy Rumunia. Wskazano, że głównymi problemami polskiego rynku pracy są[2]:

• niska aktywność zawodowa osób starszych,
• istotny udział bezrobocia długotrwałego,
• niski poziom wykształcenia większości osób bezrobotnych i/lub niedopasowanie ich kwalifikacji do wymagań rynku pracy,
• istotny poziom zróżnicowania regionalnego sytuacji na rynku pracy przy bardzo niskiej mobilności przestrzennej.

W dokumencie stwierdza się, że grupami znajdującymi się w szczególnie trudnej sytuacji na rynku pracy są w Polsce kobiety, osoby młode, osoby po pięćdziesiątym roku życia z niskim poziomem kwalifikacji zawodowych czy niskim poziomem wykształcenia, osoby długookresowo bezrobotne oraz osoby niepełnosprawne. Na rynku pracy widoczne są różnice w wysokości przeciętnego wynagrodzenia między kobietami a mężczyznami. Brakuje otoczenia sprzyjającego samozatrudnieniu i rozwoju przedsiębiorczości.

Problemem jest wysokie zatrudnienie w rolnictwie (w 2004 r. około 17,4%). Przy niskiej produktywności tego sektora oznacza to niskie dochody osób zatrudnionych w rolnictwie, a także dużą nadwyżkę podaży pracy (bezrobocie ukryte). Z bezrobociem jawnym mamy zaś do czynienia w przypadku osób nie związanych z rolnictwem, mieszkających jednak na wsi. Dodać należy, że sytuacja w tej kwestii jest mocno zróżnicowana regionalnie.

Do wyzwań związanych z poprawą sytuacji na rynku pracy należy zwiększenie zatrudnienia osób w sektorach wysokich technologii (w 2005 r. był to 0,6% zatrudnionych w przemyśle), ukierunkowanie mobilności przestrzennej, poprawa w zakresie regulacji rynku pracy (oraz zmniejszenie zatrudnienia w szarej strefie i inne działania w obszarze aktywnej polityki rynku pracy (APRP), przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, inwestycje w kapitał ludzki (system edukacji i szkoleń), usprawnienie działania administracji publicznej, sądownictwa, współpracy pomiędzy administracją publiczną a partnerami społeczno-gospodarczymi, w tym organizacjami pozarządowymi, podniesieniem jakości opieki zdrowotnej.

Dla każdego z powyższych obszarów problemowych przeprowadzono analizę SWOT. Na podstawie tej analizy, a także doświadczeń i wpływu na kapitał ludzki wynikających z pomocy zagranicznej przed uzyskaniem członkostwa i w latach 2004—2006 sformułowano następnie cel główny Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, którym jest wzrost poziomu zatrudnienia i spójności społecznej. Cele szczegółowe zaś to[3]:

• (pierwszy) podniesienie poziomu aktywności zawodowej oraz zdolności do zatrudnienia osób bezrobotnych i biernych zawodowo,
• (drugi) zmniejszenie obszarów wykluczenia społecznego,
• (trzeci) poprawa zdolności adaptacyjnych pracowników i przedsiębiorstw do zmian zachodzących w gospodarce,
• (czwarty) upowszechnienie edukacji społeczeństwa na każdym etapie kształcenia przy równoczesnym zwiększeniu jakości usług edukacyjnych i ich silniejszym powiązaniu z potrzebami gospodarki opartej na wiedzy,
• (piąty) zwiększenie potencjału administracji publicznej w zakresie opracowywania polityk i świadczenia usług wysokiej jakości oraz wzmocnienie mechanizmów partnerstwa,
• (szósty) wzrost spójności terytorialnej.

Realizacji tych celów służyć ma dziesięć osi priorytetowych:

• zatrudnienie i integracja społeczna (cel pierwszy i drugi);
• rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw oraz poprawa stanu zdrowia osób pracujących (cel trzeci);
• wysoka jakość systemu oświaty (cel czwarty);
• szkolnictwo wyższe i nauka (cel czwarty);
• dobre rządzenie (cel trzeci);
• rynek pracy otwarty dla wszystkich (cel pierwszy i szósty);
• promocja integracji społecznej (cel drugi i siódmy);
• regionalne kadry gospodarki (cel trzeci i szósty);
• rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach (cel czwarty i szósty); 10) pomoc techniczna.

Powyższe priorytety mają być realizowane równolegle na poziomie centralnym i regionalnym. W ramach komponentu centralnego (priorytety I-V) środki zostaną przeznaczone przede wszystkim na wsparcie efektywności struktur i systemów instytucjonalnych, natomiast środki komponentu regionalnego (priorytety VI-VII) zostaną przeznaczone na wsparcie dla osób i grup społecznych. Na projekty realizowane centralnie przeznaczono 40% kwoty, natomiast na priorytety wdrażane w regionach 60% całości dofinansowania[5], co oznacza, że poza środkami przeznaczonymi na realizację programów regionalnych (16,5 mld euro, o czym dalej w rozdziale) regiony będą dysponować środkami o wartości ponad 7,5 mld euro z komponentu regionalnego Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Ostatni priorytet będzie służył efektywnemu wykorzystaniu środków dla całego programu operacyjnego.

Stosownie do założeń programu realizacja większości projektów skierowanych bezpośrednio do osób i grup społecznych, napotykających na trudności w dostępie do rynku pracy, powinna odbywać się głównie na poziomie regionalnym. Jednakże można zidentyfikować pewne grupy, które ze względu na swoją specyfikę i charakter problemów, jakimi są otoczone, należy objąć wsparciem z poziomu centralnego, przez wyspecjalizowane instytucje. Niemniej jednak wsparcie to będzie komplementarne wobec działań realizowanych na poziomie regionalnym (priorytety VI, VII). Do tych grup możemy zaliczyć społeczność romską, więźniów, osoby przebywające w zakładach poprawczych, niepełnosprawnych a także młodzież zagrożoną wykluczeniem społecznym w wieku 15–25 lat. Dla ww. grup społecznych niezbędne jest przygotowanie wsparcia sys­temowego w postaci kompleksowych programów z zakresu aktywizacji zawo­dowej, umożliwiających realizację bardziej wszechstronnych i pogłębionych działań na ich rzecz. Niektóre z tych działań przybiorą formę kursów i szkoleń dla osób zagrożonych wykluczeniem, zatrudnienia osób bezrobotnych, tworzenia pozaszkolnych stowarzyszeń integracji społecznej młodzieży oraz wsparcia ekonomii społecznej. O pomoc taką – w drodze konkursów – mogą się ubiegać fundacje, stowarzyszenia, spółdzielnie socjalne, spółdzielnie pracy oraz inne organizacje pozarządowe[6].

Łączna wartość środków finansowych alokowanych na PO KL w latach 2007-2013 wyniesie 11 420 207 059 euro, co stanowi około 14,43% środków przeznaczonych na realizację wszystkich programów operacyjnych. Wkład z Europejskiego Funduszu Społecznego wyniesie łącznie około 9 707 176 000 euro.

Tabela 8 Tabela finansowa dla PO KL 2007-2013 według źródeł finansowania

Źródło: Wytyczne w zakresie wdrażania projektów  innowacyjnych i współpracy ponadnarodowej w ramach Programu Operacyjnego kapitał Ludzki, Ministerstwo Rozwoju regionalnego, Warszawa 2006

Tabela 9 Budżety osi priorytetowych PO KL

Źródło: Wytyczne w zakresie wdrażania projektów  innowacyjnych i współpracy ponadnarodowej w ramach Programu Operacyjnego kapitał Ludzki, Ministerstwo Rozwoju regionalnego, Warszawa 2006

Tabela 10 Programy operacyjne w Nowej Perspektywie Finansowej 2007-2013

Źródło: Wytyczne w zakresie wdrażania projektów  innowacyjnych i współpracy ponadnarodowej w ramach Programu Operacyjnego kapitał Ludzki, Ministerstwo Rozwoju regionalnego, Warszawa 2006

Alokacja środków w PO KL wynika z uwzględnienia dwóch kryteriów. Pierwsze, dotyczące alokacji 97% dostępnych środków, rozdysponowano według[7]:

• liczby mieszkańców (waga 40),
• liczby małych i średnich przedsiębiorstw, z wyłączeniem mikroprzedsiębiorstw (waga 15),
• liczy zarejestrowanych bezrobotnych (waga 25),
• liczby osób utrzymujących się z rolnictwa na 100 ha ziem uprawnych, korygowanych liczbą osób utrzymujących się z rolnictwa w regionie (waga 10),
• zróżnicowania regionalnego poziomu PKB na mieszkańców (waga 10).

Drugim kryterium był jeden z pięciu najbiedniejszych regionów w Polsce. Na te województwa przeznaczono pozostałe 3% środków.

—

[1] Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2007.

[2] Wytyczne w zakresie wdrażania projektów  innowacyjnych i współpracy ponadnarodowej w ramach Programu Operacyjnego kapitał Ludzki, Ministerstwo Rozwoju regionalnego, Warszawa 2006.

[3] Wytyczne w zakresie wdrażania projektów  innowacyjnych i współpracy ponadnarodowej w ramach Programu Operacyjnego kapitał Ludzki, Ministerstwo Rozwoju regionalnego, Warszawa 2006.

[5] A. Miler, Europejski Fundusz Społeczny- zakres interwencji w latach 2007- 2013, http://www.ppg.inforlex.pl.

[6] J. Kwieciński, Jak pieniądze unijne pomogą w walce z wykluczeniem społecznym, „Gazeta Prawna”, nr 195/2007.

[7] J. Kwieciński, Jak pieniądze unijne pomogą w walce z wykluczeniem społecznym, „Gazeta Prawna”, nr 195/2007.