Program realizacji rynku wewnętrznego w Unii Europejskiej – poprzez wprowadzenie swobody przepływu osób, usług, towaru, kapitału, eliminację barier ograniczających te swobody oraz zbiór regulacji prawnych i zasad polityk wspomagających jego realizację – stworzył specyficzne warunki dla funkcjonowania przedsiębiorstw. Pojawiło się wiele korzyści, jak również kosztów w prowadzeniu działalności gospodarczej. Tym zasadom i regulacjom będą musiały sprostać polskie przedsiębiorstwa, zarówno duże korporacje, jak i małe oraz średnie firmy, aby dostosować się do nowych warunków.
Rynek wewnętrzny wpływa na dwie sfery działalności podmiotów gospodarczych. Kształtuje warunki otoczenia zewnętrznego (ekonomicznego, prawnego, technologicznego i ekologicznego), w którym funkcjonuje dane przedsiębiorstwo oraz wpływa na potencjał i poziom ochrony zasobów wewnętrznych firmy (materialne, niematerialne, finansowe i inne).
Potencjalnymi korzyściami z integracji w sferze zewnętrznej firm będą:[1]
- funkcjonowanie w warunkach stabilnego otoczenia makroekonomicznego, przy zachowaniu stabilnych kursów walutowych;
- wzrost inwestycji zagranicznych, nie tylko zresztą z krajów Piętnastki, dla których wspólny rynek uczyni Polskę bardziej atrakcyjnym miejscem inwestowania;
- zdecydowany wzrost wolumenu handlu, spowodowany możliwością obniżenia kosztów transakcyjnych i zwiększenia produkcji w wyniku eliminacji wszelkich barier taryfowych (ceł oraz innych opłat mających ten sam skutek) oraz pozataryfowych (tj. kontyngenty importowe, formalności graniczne, przepisy techniczne i administracyjne, przepisy podatkowe, itp.);
- obniżenie kosztów przewozowych związanych z czasem postoju na granicach, w wyniku uproszczenia procedury kontroli granicznych, eliminacją formularzy granicznych (SAD – ów) oraz likwidacją różnego rodzaju kontroli np. weterynaryjno – sanitarnej;
- dogodniejsza alokacja zasobów w wyniku eliminacji przeszkód handlowych. Swoboda przemieszczania środków produkcji na terytorium wspólnego rynku powoduje, iż firmy często rezygnują z poprzednich lokalizacji na rzecz nowych, gdzie będą niższe koszty robocizny;
- wykorzystanie, wraz ze zmianą lokalizacji przemysłu, możliwości zmian źródeł zaopatrzenia na rzecz krajów, w którym ceny są niższe;
- zasada wzajemnego uznawania towarów, która zagwarantuje przedsiębiorstwom sprzedaż wszelkich produktów dopuszczonych do obrotów w Polsce, bowiem produkt dopuszczony do obrotu w jednym kraju członkowskim musi być dopuszczany do obrotu na terytorium całej Wspólnoty;
- harmonizacja podatków, zmniejszająca koszty wynikające z różnorodnych systemów podatkowych krajów członkowskich;
- liberalizacja sektora usług: ujednolicenie wymogów prowadzenia usług finansowych i ubezpieczeniowych, co znacznie redukuje koszty związane z zakładaniem instytucji finansowych;
- liberalizacja rynku kapitałowego, która zdecydowanie upraszcza prowadzenie operacji finansowych i płatności;
- wprowadzenie harmonizacji zasad zakładania, prowadzenia działalności oraz likwidacji przedsiębiorstw, które jasno formułują reguły funkcjonowania;
- wprowadzenie zasad wolnej konkurencji w sektorze zamówień pub-licznych, co umożliwia pozyskanie dostępu do tańszych źródeł i obniżenie kosztów;
- prowadzenie wspólnej polityki przemysłowej, która gwarantuje generalną poprawę konkurencyjności przemysłu wszystkich krajów członkowskich poprzez działania pobudzające wzrost przedsiębiorczości i wspieranie postępu technologicznego, wspierania działania małych i średnich przedsiębiorstw oraz kształtowanie warunków sprzyjających kooperacji firm;
Potencjalne korzyści z wprowadzenia zasad rynku wewnętrznego UE w sferze zasobów przedsiębiorstw:[2]
- rozbudowa systemów logistycznych przedsiębiorstw, w wyniku „podłączenia” do sieci transeuropejskich, co wiąże się ze zdecydowanym obniżeniem kosztów transportu i możliwością dotarcia do większej liczby konsumentów;
- korzyści finansowe płynące ze wszelkich programów pomocowych Unii Europejskiej, szczególnie ważnych dla małych i średnich przedsiębiorstw;
- możliwość doboru wykwalifikowanej kadry pracowników dzięki zasadzie wzajemnego uznawania dyplomów, zasadzie uprawnienia kobiet i mężczyzn co ułatwia procedurę negocjowania wynagrodzenia i zasad polityki socjalnej gwarantującej transfer zabezpieczenia socjalnego;
- szeroki dostęp do informacji poprzez inicjatywy Wspólnoty: budowanie sieci informacyjnych, banków danych i ośrodków informacyjnych.
Koszty integracji dla polskich przedsiębiorstw:
- wysokie koszty integracji występują w procesie dostosowania polskich przedsiębiorstw do wspólnotowych wymogów standaryzacyjnych i harmonizacyjnych. Procedura ta przynosi utrudnienia i straty związane z: niezwykle długą procedurą zatwierdzania wyrobów i przyznawania certyfikatów jakości, stratą ze wstrzymania sprzedaży towarów określonego asortymentu oraz związanym z tym brakiem możliwości akceptacji tak wysokich kosztów przez małe firmy o wąskim asortymencie wyrobów. Bardzo wysokie koszty normalizacji wiążą się niezwykle z ostrymi wymogami dotyczącymi bezpieczeństwa i zdrowia publicznego (atesty) oraz wymaganiami w zakresie rodzaju i kształtu opakowań;
- koszty związane z procesem dostosowania polskiego systemu podatkowego: stawek, zasad pobierania transferu;
- zdecydowane straty pojawiają się w momencie całkowitej liberalizacji zamówień publicznych i dopuszczania do przetargów bezwarunkowo wszystkich firm z Unii Europejskiej; znaczne koszty integracji poniosą polskie firmy w momencie wprowadzenia zakazu udzielania w jakiejkolwiek formie nieuzasadnionej pomocy państwowej – osłabi to znacznie budżety i możliwości rozwojowe wielu przedsiębiorstw, zwłaszcza w istotnych dla polski branżach;
- generalnie duże koszty pojawią się w sektorze usługowym ogółem, który w Polsce jest zdecydowanie mniej rozwinięty i w bardzo małym stopniu zliberalizowany.
Możliwość uzyskania korzyści z przystąpienia do struktur europejskich przez polskie przedsiębiorstwa jest bardzo trudna, a niekiedy nawet niemożliwa ze względu na liczne ograniczenia wewnętrzne. Poważnym ograniczeniem wewnętrznym dla polskich przedsiębiorstw są wciąż niespójne przepisy prawne, niewłaściwy system podatkowy oraz powszechna i wszechobecna biurokracja.
[1] Opracowanie zbiorowe pod red. E. Synowiec, Polskie przedsiębiorstwa a jednolity rynek UE. Korzyści i koszty. Komitet Integracji Europejskiej, Warszawa 1997; s. 56 – 64.