Z powodu ciągle rosnącej wydajności i automatyzacji procesów produkcji oraz dużego nasycenia produktami bardzo trudno kreować nowe miejsca pracy.
Jeżeli gdzieś w Polsce udaje się stworzyć wiele nowych miejsc pracy np. w przemyśle odzieżowym, to gdzieś na świecie ktoś te miejsca właśnie traci. W Europie Zachodniej ze względu na duży koszt robocizny zamyka się zakłady.
Aby więc określić tendencje na globalnym rynku pracy i możliwości przystosowania się do nich, należy przeanalizować tendencje globalne i krajowe, co pozwoli nam lepiej zrozumieć zachodzące w naszym regionie procesy.
Jeżeli na rynku pracy zachodzi trudność, znajduje to odzwierciedlenie w postaci bezrobocia.
Problemy rynku pracy przejawiają się zwykle w postaci wielu specyficznych problemów, jak problemy społeczne związane z długotrwałym bezrobociem, brak dopasowania w systemie edukacji za potrzebami nowoczesnych gałęzi produkcji.
Problemy te można dostrzec w wielu gałęziach gospodarki. należą do nich:
1) wyraźny spadek liczby miejsc pracy dla pracowników bez kwalifikacji, dlatego obserwuje się wzrost miejsc pracy dla osób wykwalifikowanych.
Tendencja ta jest bardzo wyraźna zarówno na krajowym rynku pracy, jak i na wielu rynkach lokalnych. Coraz trudniej znaleźć sobie pracę tylko z wykształceniem podstawowym a nawet z zawodowym. Na rynku pracy liczą się takie umiejętności jak wykorzystywanie w pracy komputera i innych urządzeń, znajomość języków obcych oraz zdolności organizatorskie. Wystarczy prześledzić ogłoszenia o pracy, aby się przekonać, czego oczekują pracodawcy. Osoby z wyższym wykształceniem o odpowiednich umiejętnościach i kwalifikacjach oraz cechach charakteru praktycznie nie mają problemów ze znalezieniem pracy.
2) większa konkurencja na rynku, z której wynika m.in., globalizacja gospodarki, która zwiększa wymagania na stanowiskach kierowniczych i nadzorczych.
Firmy zmuszone są do ostrej konkurencji o rynki zbytu, dlatego konieczne jest ciągłe usprawnianie procesów produkcji, kreowanie nowych coraz bardziej nowoczesnych produktów.
Jednak wymaga to podejmowania wielu strategicznych decyzji, znajomości różnych aspektów gospodarki oraz umiejętności poruszania się na rynku kapitałowym.
Coraz większe znaczenie w nowoczesnych firmach ma optymalna organizacja pracy gdyż może ona mieć duży wpływ na wydajność produkcji i motywacje pracowników
3) zmiany w sektorach technologicznych na niekorzyść silnych sektorów takich jak kopalnictwo czy metalurgia a także elektronika i telekomunikacja.
Nowe sektory wymagają innych umiejętności i zawodów a świat w wielu miejscach przeżył już wielkie restrukturyzacje przemysłów wydobywczych czy stoczniowych. W naszym kraju trwa restrukturyzacja przemysłu metalurgicznego a w początkowej jej fazie jest przemysł wydobywczy, szczególnie kopalnictwo węgla kamiennego. Rynki lokalne, które mają na swoim terenie ten problem znajdują się w tzw. „oku cyklonu”
4) zmniejszenie się zatrudnienia w podstawowym sektorze rolnictwa i wytwórczości oraz wzrost w usługach powoduje zmianę wymagań, co do kwalifikacji.
Zjawisko to jest wyraźne w krajach o gospodarce rynkowej jednakże Polska jest w przededniu tych zmian.
Dotyka ono i niebawem jeszcze wpłynie na te lokalne rynki pracy, które mają w swoim zasięgu tereny rolnicze.
5) duże zmiany demograficzne sygnalizujące szybkie starzenie się populacji i mniejszą liczbę młodych ludzi wchodzących na rynek pracy.
6) ciągły proces racjonalizacji i restrukturyzacji przemysłu i usług, powodujący zwolnienia z pracy i zmniejszenie liczby stanowisk. Proces ten jest,podobnie jak wzrost wymagań na stanowiskach kierowniczych jest wymuszony ostrą konkurencją na rynku, dlatego należy produkować dobre towary o konkurencyjnych cenach
konieczne jest ciągłe poszukiwanie coraz lepszych metod produkcji.
Proces racjonalizacji i restrukturyzacji przemysłu jest obserwowane w Polsce gdzie wkraczanie do gospodarki rynkowej twardych reguł wolnego rynku wymusiły w.w procesy szczególnie wtedy, kiedy były prywatyzowane dotychczasowe firmy państwowe a prowadzi to często do grupowych zwolnień pracowników.
7) współistnienie siły roboczej ze wzrastającym bezrobociem, które wynika z niedopasowania kwalifikacji do wymogów i potrzeb rynku pracy oraz filozofii życia.
W krajach, w których bezrobocie trwa już od dziesiątków lat, niektóre osoby uznały status bezrobotnego, przy możliwości uzyskania stałego zasiłku, za receptę na życie, co więcej występuje nawet zjawisko bezrobocia dziedzicznego z pokolenia na pokolenie.
Doświadczenia ostatnich lat pokazały, że prowadzi to do wykształcenia „chorego społeczeństwa” natomiast z drugiej strony, kiedy w urzędach pracy jest stale wiele ofert pracy, a równocześnie istnieje bezrobocie, wykorzystywana jest w argumentacji, że bezrobocia tak naprawdę nie ma. Warto jednak pamiętać, że oferty pracy nie odpowiadają
kwalifikacjom bezrobotnym lub przyjęcie ich z różnych względów jest niemożliwe (np. utrudniony dojazd do pracy)
8) „ Rozwój bez zatrudnienia”. Ze względu na coraz doskonalszą organizację pracy jak i coraz doskonalsze systemy automatyki praca ludzi schodzi na margines i polega głównie na kontrolowaniu procesów zarządzanych przez systemy komputerowe. Często, zatem poważne inwestycje firm nie doprowadzają do wzrostu miejsc pracy
9) inwestycje dużych koncernów niosące za sobą duże zagrożenie stabilności na rynku pracy.
W przypadku kryzysu danej branży zwykle w pierwszej kolejności zamyka się fabryki w innych krajach. Niedawno można było zaobserwować zjawisko, kiedy to Renault zmuszony był zredukować produkcję i zrobił to zamykając fabrykę w Belgi, a nie we Francji.
Podsumowując problemy, jakie możemy dostrzec w gałęziach gospodarki można wywnioskować, że odpowiedzią na zapotrzebowanie pracowników o wyższych kwalifikacjach jest opracowanie i wspieranie odpowiedniej polityki edukacyjnej tak, aby podnieść kwalifikacje i dostosować je do wymagań rynku pracy, z kolei wiedza o nieruchomości zmian w rolnictwie czy w innych sektorach gospodarki winna sprawić, że zarówno państwo jak i regiony oraz gminy powinny te elementy uwzględniać w programach rozwoju. Może się to przełożyć na rozwój nowoczesnych sektorów technologicznych poprzez wspieranie transferu technologii, ulg inwestycyjnych czy chodziażby poprzez szerokie informowanie przedsiębiorców i wpływanie na ich rozwoje.
W sektorze rolniczym lub sektorze terenów wiejskich uruchomić szereg programów wspierających te przemiany. Dostępne są np.preferencyjne kredyty na zakup dodatkowych gruntów w celu powiększenia gospodarstwa jednej strony, a na tworzenie nierolniczych, alternatywnych miejsc pracy.
W przypadku tendencji pewnych środowisk do opierania swoich egzystencji na zasiłkach gmina mogłaby prowadzić politykę w zakresie pomocy społecznej, organizując wypłaty zasiłków tylko w sytuacji absolutnej konieczności, z drugiej zaś strony nie może nikogo pozostawić bez środków do życia, dlatego przykładowo wypłaty zasiłków mogłyby uzależnić od aktywności podopiecznego w rozwiązywaniu swoje4go problemu życiowego albo też przeznaczyć część funduszy na fundusz prac drobnych i do pracy w takim funduszu kierować tych, którzy mogą pracować (biorąc pod uwagę względy zdrowotne).