Formy koncentracji w handlu detalicznym

Handel detaliczny jest bardzo ważny dla gospodarki krajowej. Zauważalny jest jego wzrost w ogólnych obrotach rynkowych z 52,1% w roku 1995 do  54,2% w 1997 roku. Tabela 1.1 pokazuje udział handlu detalicznego w obrotach na rynku polskim w latach 1995-1997.

Tabela 1.1.1 Udział handlu w obrotach rynkowych (w cenach bieżących)

Źródło: S. Karbarczyk Raport o Polskim Handlu, BOSS Informacje Ekonomiczne, Warszawa 1998, s. 6

Przemiany w Polsce widoczne są w dużej mirze na przykładzie handlu. W coraz to większym stopniu staje  się on częścią systemu ekonomicznego Europy. W wyniku dużej liberalizacji w gospodarce Polska stała się krajem bardzo atrakcyjnym dla zagranicznych sieci handlowych. Głównymi  zaletami dla inwestorów są:

• niskie ceny gruntów i stosunkowo łatwa możliwość ich pozyskania,
• bliskość chłonnego rynku wschodniego,
• wciąż jeszcze małe wymagania usługowe nabywców,
• szybka akceptacja zgłoszonej oferty towarowej przez konsumentów,
• dobra kadra menedżerska,
• perspektywa przyłączenia do Unii Europejskiej.[1]

Właśnie to pozwoliło zagranicznym sieciom handlowym szybko wejść na rynek Polski.

Poniżej został przedstawiony rozkład procentowy zagranicznych nakładów inwestycyjnych w Polsce do 1999r..

• 32,7% budowa stacji paliw z zapleczem handlowo-usługowym oraz tworzenie kanałów dystrybucyjnych pojazdów mechanicznych,
• 22,5% działalność dwóch koncernów handlowych Metro AG i Jeronimo Martins Dystrybucja,
• 22% rozwój ośrodków handlowych oraz wielkopowierzchniowych sklepów z przewagą artykułów żywnościowych i sklepów dyskontowych,
• 13,5% wyspecjalizowane sieci sklepów na rynku branżowym,
• 3% tworzenie sieci frachisingowych i opartych na formach licencyjnych oraz systemach marketingu bezpośredniego.

Inwestorzy zagraniczni również dokonują wykupu udziałów w polskich przedsiębiorstwach. Prowadzi to do różnych przejęć i fuzji kapitałowych. Były to np. fuzje takich spółek jak: Tesco i Savia, Robert i Auchan, Major i Julius Meinl.

Bezpośrednie inwestycje na handel hurtowy i detaliczny, naprawy do czerwca 1997 roku wyniosły 811,38mln USD, a planowane były  jeszcze dalsze inwestycje o wartości 864,05mln USD. W roku 2001 napłynęło do Polski 7,1mld USD w formie bezpośrednich inwestycji zagranicznych, z czego w drugim półroczu prawie 3,9mld USD. Skumulowana wartość inwestycji zagranicznych w Polsce, według danych Państwowej Agencji Inwestycji Zagranicznych, wyniosła na koniec ubiegłego roku 56,83mld USD (blisko 1500 USD per capita). Inwestycje powyżej 1mln USD osiągnęły wartość 53,15mld USD, inwestycje poniżej jednego miliona dolarów PAIZ oszacowała na prawie 3,7mld USD.[2]

Sprawiły one, że struktura polskiego handlu zmieniła się drastycznie. Supermarkety znane w Polsce były już w latach 60-tych jednak ich dużą rolę zaczęły odgrywać po zmianach sytuacji politycznej w latach po 1989 roku. Sklepy dyskontowe i hipermarkety zaś pojawiły się za sprawą właśnie inwestorów zagranicznych, którzy weszli na polski rynek dopiero w latach 90-tych. Najwięksi inwestorzy zagraniczni wchodzący na rynek Polski zostali przedstawieni w tabeli 1.2.1.

Tabela 1.1.2 Wykaz największych inwestycji zagranicznych w Polskim Handlu.

Źródło: opracowanie własne na podstawie J. Plichta, J. Światowiec, Inwestycje zagraniczne w handlu, Zeszyty Naukowe AE w Krakowie nr 524, Kraków 1999, s.110

W Polskim handlu detalicznym zauważane są elementy tradycyjnej sprzedaży, jak również nowoczesne formy. Przemiany po roku 1990 przyspieszyły procesy globalizacyjne. Zmiany strukturalne spowodowały pojawienie się wielu nowych form detalu. Struktura handlu detalicznego zmieniła się drastycznie na przełomie tego dziesięciolecia. Procesy koncentracji, a także otwarcie rynku na przedsiębiorców zagranicznych przyspieszyły powstanie hipermarketów, supermarketów, ośrodków handlowych i magazynowych oraz centrów dystrybucyjnych i usług logistycznych. Zmiany nastąpiły także w technologiach wykorzystywanych w handlu. Wyposażenie sklepów w urządzenia ułatwiające proces sprzedaży zarówno klientom jak i pracownikom. Te innowacje pozwalają sklepom zdobywać przewagę konkurencyjną.

Małe i średnie przedsiębiorstwa, które do tej pory nie miały praktycznie żadnych konkurentów nie potrafiły sobie początkowo poradzić z tą sytuacją. Powszechne stały się w Polsce demonstracje przeciwko powstawaniu kolejnych placówek wielkopowierzchniowych. Część handlowców zdała sobie jednak sprawę, że duża skala działania, pozwala uzyskać atrakcyjniejsze warunki zakupu towarów. Profesjonalne zarządzanie przynosi wiele korzyści, których małe przedsiębiorstwa nie są w stanie uzyskać bez współpracy między sobą. Zaczęły się one integrować ze sobą, powstawały w ten sposób łańcuszki sklepów, które wspólnie dokonywały zakupów u producentów, by osiągnąć lepsze warunki zakupu. Inne zaś sklepiki nastawiły się na ściśle określony segment ryku, zajęły tak zwane nisze rynkowe. Jednak trzeba zauważyć, że pomimo tego, iż nasz handel nie był przygotowany na takie zmiany, odbyły się one jednak z korzyścią dla konsumentów. Dzięki temu poprawiła się jakość obsługi, zwiększył się asortyment towarów dostępnych w placówkach, a także same pomieszczenia sprzedażowe stały się przyjemniejsze i wygodniejsze dla klientów.

Nowością na ryku Polskim są tak zwane własne marki zagranicznych sieci handlowych, są to towary opatrzone etykietką sklepu, w którym są sprzedawane. I tak np. Casino – hipermarkety Génat posiadają własną markę o nazwie LIDER PRICE, Makro Cash & Carry –ARO. W Polsce pomimo iż pierwsze supermarkety pojawiły się w 1993 roku, własne marki sieci handlowych pojawiły się w 1997 i 1998 roku. Dzięki temu rozwiązaniu można kupić towary dużo taniej od 20 do 30%. Sieć gwarantuje dobrą jakość produktów, a oszczędność wynika z braku kosztów ponoszonych na ich promocje, czy reklamę. Obecnie istnieją już w Polsce sklepy, w których większość towarów jest firmowana własną marką. Przykładem takich sklepów jest sieć Lider Price, Której właścicielem jest firma Casino. Sklepy te zyskują sobie coraz większa przychylność klientów, którzy zaczynają darzyć coraz to większym zaufaniem tego rodzaju placówki.

[1] G. Plichta, Postrzeganie zagrożeń i szans dla polskiego handlu ze strony zachodnich sieci (zarys problematyki), Zeszyty Naukowe AE w Krakowie nr 540, Kraków 2000, s.114

[2] paiz.gov.pl/press_pl.html