trzeci rozdział pracy dyplomowej
drugi podrozdział pracy dyplomowej
Wpływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich na zatrudnienie warto rozpatrywać zarówno w aspekcie ilościowym, jak również edukacyjnym i dotyczącym wydajności pracy. W końcu 1995 roku w przedsiębiorstwach z udziałem kapitału zagranicznego zatrudnionych było 495 tys. osób – co stanowiło około 10,1% ogółu zatrudnionych w przedsiębiorstwach w Polsce oraz 4,4% ogółu zatrudnionych w gospodarce narodowej.[1] Dla porównania, w 1993 roku przedsiębiorstwa te zatrudniały 374 tys. osób, tj. 7% ogólnego zatrudnienia w przedsiębiorstwach oraz 3,3% ogółu zatrudnionych w gospodarce narodowej.[2]
Wydajność pracy w przedsiębiorstwach z udziałem kapitału zagranicznego jest znacznie wyższa od średniej krajowej. Ilustrują to wyższe przychody na jednego zatrudnionego, które w przedsiębiorstwach z udziałem kapitału zagranicznego w 1995 roku były prawie dwukrotnie wyższe od średniej krajowej. Jest to możliwe – z jednej strony – dzięki lepszej organizacji pracy i systemowi szkolenia, a z drugiej strony dzięki wyższemu poziomowi technologicznemu przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego.[3]
W 1996 roku spółki z udziałem kapitału zagranicznego zatrudniały blisko 526 tys. osób, co stanowiło 4,6% całego zatrudnienia w gospodarce narodowej. Zwiększa się też przewaga firm z kapitałem zagranicznym pod względem wydajności pracy, mierzonej przychodami w przeliczeniu na 1 pracownika. W 1996 roku wydajność pracy w tych firmach była dwukrotnie wyższa od przeciętnej dla ogółu podmiotów gospodarki narodowej.[4]
Wejście kapitału zagranicznego w pierwszym okresie jego działalności nie pozwala jeszcze na jednoznaczną opinię o aktywizacji lokalnych zasobów pracy. Z pięciu badanych przedsiębiorstw[5] w dwóch zatrudnienie wzrosło, w dwóch spadło, zaś w jednym pozostawało na stabilnym poziomie. Łączny bilans zwolnień i przyjmowania nowych pracowników jest jednak pozytywny. Zatrudnienie ogółem we wszystkich badanych przedsiębiorstwach wzrosło w stosunku do stanu przed pojawieniem się zagranicznych właścicieli o 1,6%.[6]
Nieodłącznym elementem polityki zatrudnieniowej jest polityka kształtowania wynagrodzeń. Generalnie w przedsiębiorstwach, w których miały miejsce redukcje w zatrudnieniu, były zarazem wyższe przeciętne wynagrodzenia. W stosunku do przeciętnych wynagrodzeń brutto w sektorze
przedsiębiorstw na koniec czerwca 1995 roku przewyższały ich poziom w granicach ok. 60%. Jednocześnie występowały przypadki wykorzystywania istniejącego lokalnie dużego nadmiaru „rąk do pracy” i oferowania niższych stawek wynagrodzeń. Tam z kolei, gdzie przy umowie sprzedaży zawarte były czasowe gwarancje zatrudnienia, przeciętny poziom wynagrodzeń tylko stosunkowo nieznacznie (o ok. 15%) przewyższał średnią krajową. Wysokiemu, w stosunku do średniej krajowej, poziomowi wynagrodzeń w niektórych przedsiębiorstwach towarzyszył zarazem relatywnie wyższy wzrost wydajności pracy. Rezultatem tych procesów, są niskie, jak na warunki polskiej gospodarki, wskaźniki pracochłonności przychodów, zawierające się, według dostępnych danych, w przedziale od 9,2% do 14,3%. Ten ostatni wskaźnik odnosi się przy tym do przedsiębiorstwa z niewygasłymi jeszcze gwarancjami zatrudnienia.
Wydaje się zatem, że polityka płacowo- zatrudnieniowa firm przejętych przez kapitał zagraniczny, podporządkowana jest ogólnej przesłance zwiększenia intensywności i efektywności wykorzystania czynnika pracy. Przeważnie wyższy od przeciętnych poziom wynagrodzeń oznacza większe możliwości nabywcze zatrudnionych mieszkańców określonego regionu, stanowiąc pozytywny impuls popytowy dla producentów dóbr i usług konsumpcyjnych.[7] [8]
[1] Z ogólnej liczby 495 tys. około 90% przypadało na działalność gospodarczą, w tym na produkcję 36%, na handel i naprawy 34% oraz obsługę nieruchomości 10%.
[2] Por.: K. Starzyk, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne a handel zagraniczny Polski, op. cit., s. 4.
[3] K. Starzyk, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne a handel zagraniczny Polski, op. cit., s. 4.
[4] I. Wojtulewicz, „Inwestycje zagraniczne”, Rynki zagraniczne, nr 79, 1998.
[5] Dane według J. Pietrewicz, Wpływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich na rozwój gospodarczy regionów, PAN, Warszawa 1995, s. 43.
[6] Por.: J. Pietrewicz, Wpływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich na rozwój gospodarczy regionów, op. cit., s. 43.
[7] Por.: J. Pietrewicz, Wpływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich na rozwój gospodarczy regionów, op. cit., s. 44.
[8] J. Pietrewicz, Wpływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich na rozwój gospodarczy regionów, op. cit., s. 44.